श्री. गणेश चतुर्थीच्या शुभेच्छा!
आज आपण गणेश चतुर्थीचा सण साजरा करतो, हा भगवान गणेशाचा जन्मदिवस आहे. भगवान गणेश आपल्या जीवनात खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ते बुद्धी, ज्ञान आणि विवेकाचे देव आहेत.
भगवान गणेशाची पूजा केल्याने आपल्याला बुद्धी आणि ज्ञान मिळते. ते आपल्या जीवनातील सर्व अडथळे दूर करतात आणि आपल्याला यशाकडे घेऊन जातात.
“वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटी संमप्रभ, निर्विघ्नम कुरुमे देव सर्वकार्येषु सर्वदा।” अशी ज्याची महती आहे. प्रत्येक पूजेपूर्वी, प्रथम गणेशाची पूजा केली जाते आणि वर्षातील ३६५ दिवस प्रत्येक घरात त्यांची पूजा केली जाते. परंतु विशेषतः भाद्रपद महिन्याच्या चतुर्थी पक्षात, गणेश चतुर्थीच्या दिवसापासून अनंत चतुर्दशी पौर्णिमेपर्यंत १० दिवस गणेशाची विशेष पूजा केली जाते. महाराष्ट्रात त्याचे विशेष महत्त्व आहे. लोकमान्य टिळकांनी लोकांना एकत्र करण्यासाठी आणि स्वातंत्र्यलढ्यासाठी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी सार्वजनिकरित्या गणेश उत्सव सुरू केला. लोकमान्य टिळकांनी १८९४ मध्ये पुण्यात सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू केला. त्यांचे उद्दिष्ट लोकांना एकत्र करणे आणि स्वातंत्र्यलढ्यासाठी प्रेरित करणे हे होते. गणेशोत्सव हा एक असा प्रसंग आहे जेव्हा लोक एकत्र येऊन स्वातंत्र्यलढ्याबद्दल चर्चा करू शकतात. अशाप्रकारे, लोकमान्य टिळकांनी गणेशोत्सवाला एका सार्वजनिक चळवळीत रूपांतरित केले ज्याने स्वातंत्र्यलढ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
गणेशजींचा जन्म त्यांच्या आई मातापार्वतीच्या शरीरातून काढलेल्या चिखलापासून झाला अशी कथा आहे. बुद्धि ने विचार करा जगत जननी पार्वतीच्या शरीरावर इतका चिखल असू शकतो का की त्यापासुन बाऴ तयार करने श
शकयआहे ??, मग त्याचा आध्यात्मिक अर्थ काय ? जो ईशवराने सांगीतला आहे. शरीर चेतनेचा चिखल आहे जो आपल्याला वासना, क्रोध, लोभ, आसक्तीमध्ये आणतो.पांच विकार रूपी मऴ जो प्रतिकात्मक दाखवला आहे .
भक्तीच्या मार्गात एक कथा आहे की, शंकरजी एका उंच टेकडीवर कैलाश पर्वतावर तपश्चर्या करण्यासाठी गेले होते. एके दिवशी पार्वतीमाता स्नान करायला गेली तेव्हा तिने बाल गणेशला सांगितले की स्नान करून परत येईपर्यंत कोणालाही घरात प्रवेश करू देऊ नका आणि गणेशजी आईने सांगितलेली सेवा करू लागले. दुसरीकडे, शंकरजी तपश्चर्या पूर्ण करून आले आणि घरात जाऊ लागले, तेव्हा आईच्या सूचनेनुसार गणेशजींनी त्यांना घरात प्रवेश करण्यापासून रोखले. शंकरजींना राग आला आणि त्यांनी तलवारीने गणेशजींचे डोके धडापासून वेगळे केले, असे म्हटले जाते. शंकरजी तपश्चर्या पूर्ण करून परत आले, तेव्हा त्यांना इतका राग आला की त्यांनी मुलाचे डोके कापले आणि दुसरे हत्तीचे डोके ठेवले आणि त्याचे नाव गणेश ठेवले. अशी कथा आपल्या पुराणात सांगितली जाते. जेव्हा सुष्टि रचैता साकार या जगात येतो तेव्हा शरीराच्या अहंकारामुळे आपण मुले त्याला ओळखू शकत नाही. तो आपले अहंकाराने भरलेले डोके कापतो आणि आपल्याला ज्ञानाने भरलेले एक नवीन डोके देतो, ते आपल्याला ज्ञानाने भरलेले एक नवीन डोके देते जी श्रीमद् भागवत गीता आहे. त्याचे ते संस्मरणीय रूप भक्तीच्या मार्गात सांगितले जाते
प्रथम पुजेचा मानकरी गणपतीच का? कारण सत्ययुगाच्या ही पुर्वि सुष्टीसुरुवातीला, कृष्ण नावाच्या एका लहान मुलाला पिंपळाच्या पानावर समुद्रात तरंगताना दाखवले आहे. सुष्टीच्या सुरुवातीला, पहिल्या पानावर कृष्ण दिसतो आणि तिथे गणेश आहे, म्हणून एक श्लोक देखील आहे, अध्याय ११/३८
त्वमादिदेव: पुरुष: पुराणस्त्वमस्य विश्वस्य परम निधानम्। वेत्त असि वेद्यं च परंमचधाम त्वया ततम् जग अनंत रूप.
अर्थ: तू मूळ देव आहेस. प्राचीन पुरूष होय तू या जगाचा परम आश्चर्य आहेस आणि जाणणारा आहेस आणि जाणण्यास पात्र आहेस. हे अनंत रूप, जग तुझ्यामुळे पसरले आहे.
श्री गणेश – श्री अर्थात श्रेष्ठ . गण म्हणजे समूह . संघटन याला गण म्हणतात. मुखिया म्हणजे समूहाचा प्रमुख. गणेशजींना स्वर्गातील देव-देवतांमध्ये देव-देवतांच्या पहिल्या गटाचे प्रमुख मानले जाते, देवांचा स्वामी.
जर आपण गणेशजींच्या मूर्तीचे वर्णन केले तर,
बाहू – त्यांना चार हात दाखवले आहे. गणेशजी हा आत्मा आहे जो चार ही युगांमध्ये फिरतो. चार हात चार युगांचे प्रतीक दर्शवितात, सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग, कलियुग. आणि चार हातांचे प्रतीक स्वस्तिक आहे, ज्याची चारही बाजु समान कालावधीचे आहेत, १२५०, १२५० ,१२५०,१२५० वर्षे जनु चार हातच म्हणून दाखवली आहेत, म्हणून गणेश स्वस्तिकामध्ये बसलेले आहे. गणेशजी ची मुर्ति बसलेली दाखवली आहेत चित्रांमध्ये,
ते १९६८ पासून पुरुषार्थात बसलेले दाखवले आहेत (विष्णूजी उभे असल्याचे दाखवले आहेत पुरुषार्थात)
स्वस्तिक म्हणजे गणेशजी भुजांची यादगार जणु
एकवीसच का ! गणेश जी ला नैवेद्य २१ मोदकाचा,२१ सच लाडु,२१ सच दुर्वा, २१ वी सच का ?? २२,२५,२० का नाही ??? कारण संपुर्न सुष्टि चक्र ५००० वर्षाचे चार युग सतयुग त्रेतायुग मिऴुन २१ जन्म स्वर्ग म्हणजेच जिवनमुक्ति रामराज्य ची यादगार ज्याची स्थापना स्वयं ईश्वर करतो. म्हणुन गणेशजी ला २१ आकड़ा प्रिय ., ६३ जन्म द्वापर युग कलियुग रावन राज्य असे ८४ जन्माचे सुष्टि चक्राचे नाटक.
तिन च का !? – दुर्वा ३ पानांचाच का ? ५,७,२ पानांचा का नाही ?
गणेश जी बुद्धि ची देवता म्हणुन सुद्धा पुजनिय त्यांच्याच बुद्धि मध्ये सुष्टिची स्थापना पालना आणि विनाश चे ज्ञान भरलेले आहे यांचे प्रतिकात्मक चित्रकारने तिन दुर्वा चित्रित केलेले आहे .
त्यांच्या शरीराचे वर्णन बघुया
कपाळ – गणेशजी ला हत्तीच्या रूपात महारथी म्हटले जाते. हत्ती हा सर्व प्राण्यांमध्ये सर्वात बुद्धिमान प्राणी आहे. हत्तीचे प्रतीक रुंद कपाळ आहे. हत्तीचे कपाळ खूप रुंद आहे. गणेशजींचे डोके पूर्वी विचार करणाऱ्या आणि मंथन करणाऱ्या माणसासारखे होते. ते बुद्धीने खूप बलवान आहेत, म्हणून कपाळ मोठे दाखवले आहे, ते अफाट बुद्धीचे प्रतीक आहे, म्हणजेच बुद्धीचे प्रतिनिधित्व करणारे पोट मोठे आहे. या पृथ्वीवर त्याच्याइतकी बुद्धी असलेला दुसरा कोणीही नाही. मेंदू मोठा आहे. तो त्याच्या मेंदूचा खूप वापर करतो. श्रीमद्भागवत गीता अध्याय ३/४२ बुद्धे: परसस्तु सह:, माझ्यावर विश्वास ठेवा, बुद्धी ही बुद्धीची देणगी आहे, ती अफाट ज्ञानाने परिपूर्ण आहे, जो ज्ञानाच्या सामर्थ्याने अडथळे दूर करतो, त्याची पूजा सर्वप्रथम विघ्नहर्ता म्हणून केली जाते.
शरीर – म्हणजे शरीर हत्तीसारखे दाखवले आहे कारण गणेशाला जास्त शारीरिक जाणीव आहे. हत्ती काय करतो? तो शरीर जाणीवेत चोवीस तास डोलत राहतो.
.कान – कान मोठे दाखवले जातात. का? मोठे कान का दाखवले जातात, श्रीमद्भागवत गीता अध्याय ४/७ यदा यदा हि धर्मस्य — त्यानुसार, भगवान विश्वनाथ या सृष्टीवर भौतिक स्वरूपात येतात आणि सृष्टीचे रहस्य सांगतात, ते सुष्टिचा आदि, मध्य आणि अंताचे ज्ञान सांगतात, श्रीमद्भागवत गीता जे काही आहे ते सर्व प्रथम त्यांचेच कान ऐकतात आणि इतर कोणाचेही काहीही ऐकत नाहीत. ते फक्त एकाच देवाचे ऐकतात.ते खूप ज्ञान ऐकतात.
नाक – लांब सोंड म्हणजे नाक खूप लांब आहे, वास घेण्याची भावना खूप तीक्ष्ण आहे, ते विवेक शक्तीचे लक्षण असल्याचे म्हटले जाते. विवेकी शक्ती खूप जास्त आहे.
मूषक/उंदीर –
त्यांचे वाहन उंदीर असल्याचे दाखवले आहे, जो एक लहान प्राणी आहे, तर हत्ती एक मोठा प्राणी आहे. गणेश हत्तीप्रमाणे एका लहान मुषकावर स्वार होताना दाखवले आहे. ज्ञानात असे काही आत्मे उदयास येतात, जे आतून जमीन (घर) पोकळ करतात. घुस हे त्या आत्म्यांचे लक्षण आहे.
विघ्नहर्ता ,सुखकर्ता ,दुखहर्ता –
ईशवराने सांगितले कामाच्या आधारे नावे दिली जातात.
आरती- सुखकर्ता दुखहर्ता वार्ता विघ्नाची नुरवी पुरवी प्रेम क्रुपा जयाची , सर्वागि सुंदर उटी शेंदुराची कंठी झऴके माऴ मुक्ता फऴाची .
गणेशजींची आरती केली जाते, ते सुख देणारे, दुःख दूर करणारे, अडथळे नष्ट करणारे आहेत… विघ्नहर्ता म्हणजे अडथळे दूर करणारा! श्रीगणेश अडथळे कसे दूर करतो ? सुखकर्ता दुखहर्ता कसा बर ! सुखकर्ता म्हणजे सुख देनारा आनंद देणारा. दुःखहर्ता म्हणजे दुःख दूर करणारा. देव आनंद देतो. देव कोणत्या प्रकारचे सुख देतो? तो या भौतिक जगाच्या तात्पुरत्या सुखाचा दाता नाही जो निसर्गाच्या पाच घटकांपासून मिळनारा आनंद नाशवंत आहे.जो आपल्याला इंद्रियांमध्ये अडकवतो जो वेदनादायक आहे आणि पाच विकारांना जन्म देतो. तो अतिइंद्रिय आनंद देतो; तो इंद्रियांच्या परेचा आनंद देणारा आहे. त्याचीही स्तुती केली जाते; जर तुम्हाला अतिइंद्रिय आनंदाबद्दल विचारायचे असेल, तर गोप आणि गोपिकाना विचारा ज्यांनि ईशवराशी प्रत्यक्ष संबंध जोड़लें
ईश्वर या सुष्टि वर क्षेत्रों आती आपनास आपन कोण आणि तो कोण यांचे ज्ञान देतो ज्ञानानेच गति सद्गति होते आणि कल्याणी गुह्य गति कऴते तेवहा सालेचा कर्म सुकर्म होतात.
गणेशजींच्या जन्माच्या वरील कथेनुसार, गणेशजींचा जन्म त्यांच्या वडिलांपासून नव्हे तर माता पार्वतीपासून झाला होता, तरीही वडील मुलाला स्वीकारतात. विश्वनाथांचा एक गुण येथे दिसून येतो. तो आपल्या मुलाचेही कल्याण करतो. देवाची स्तुती सदा शिव म्हणून केली जाते, तो नेहमीच कल्याणासाठी चांगला असतो, त्याचे प्रत्येक काम कल्याणासाठी चांगले असते, म्हणूनच जेव्हा तो या जगात येतो तेव्हा लोक त्याचे अनुसरण करतात. एक श्लोक ३/२१ देखील आहे
यद्यादचरति श्रेष्ठस्तत्देवेतरो जनः
सा यत्प्रमाणम् कुरुते लोकस्तदनुवर्तते.
एक चांगला माणूस ज्या पद्धतीने वागतो, इतर लोकही तसेच वागतात. तो जे उदाहरण देतो, लोक त्याचे अनुसरण करतात.
याचा अर्थ असा आहे की आपल्या कृतींचा इतरांवर परिणाम होतो आणि आपण आपली कृती काळजीपूर्वक निवडली पाहिजे. गणेशजी गटाचे नेते आहेत, म्हणून लोक देखील त्यांच्या कृतींचे अनुसरण करतात. श्रीमद्भगवद्गीता श्लोक अध्याय ४/११ ये यथा मा प्रपद्दन्ते तान्स्तैव भजामयहम्.
अर्थ – जे माझ्यावर समर्पित आहेत, त्यांना मी या जवळच्या नात्यात स्वीकारतो. चांगले लोक माझ्या मार्गावर धीराने, माझ्या सर्वोत्तम परंपरेनुसार चालतात. केवहा येतो बर ईश्वर या सुष्टि वर साकार मध्ये ?? हा काळ आहे, कलियुगाचा शेवटचा काळ, जेव्हा विश्वाच्या निर्मात्याची आवश्यकता आहे आणि या समई ईश्वर या सुष्टि वर आलेले आहेत आणि से सत्य ज्ञान देते आहे.
या दिवशी, आपण भगवान गणेशाची पूजा करूया आणि त्यांच्या गुणांना आपल्या जीवनात अंगीकारू या. आपण भगवान गणेशाच्या शिकवणी आपल्या जीवनात लागू करूया आणि यशस्वी आणि आनंदी जीवन जगूया.
सर्वांना आशीर्वाद मिळो.
आध्यात्मिक विश्व विद्यालय,चंद्रपुर.
9311161007
